”سنڌي ٻولي جي سرڪاري اهميت“

29 آگسٽ 2017ع تي سنڌي ٻولي جي بااختيار اداري پاران ”سنڌي ٻولي جي سرڪاري اهميت“ جي عنوان هيٺ ڊاڪٽر اين.اي بلوچ هال ۾ سيمينار منعقد ڪيو ويو، سيمينار جي صدارت ڪندي پروفيسر ڊاڪٽر ممتاز ڀُٽي چيو ته انگريزن ۽ هندن به تمام سُٺو ڪم ڪيو، جڏهن انگريزن سنڌ فتح ڪئي ان وقت سنڌ جي ڪا به مقرر صورتخطي نه هئي ان لاءِ سر بارٽل فريئر جو ڪردار بنيادي آهي. هن چيو ته سنڌ جا ماڻهو علمي لحاظ کان مالا مال رهيا آهن، ٺٽي ۾ 4 سؤ ڪتبخانه هئا جيڪي يونيورسٽيز جي برابر هئا، مطلب ته هن خطي ۾ ماڻهو علم سان چاهه رکندڙ هئا پر اڄ حالت ٻي آهي ان کي سڌارڻ لاءِ ڪردار ادا ڪرڻو پوندو.

سنڌي ٻولي اٿارٽي جي چيئرمئن پروفيسر ڊاڪٽر عبدالغفور ميمڻ چيو ته اڄوڪو ڏينهن وڏي اهميت وارو ڏينهن آهي، اڄوڪي ڏينهن يعني 29 آگسٽ 1857ع تي سنڌي جي ڪمشنر سر بارٽل فريئر سنڌي ٻولي کي سرڪاري ٻولي جو درجو ڏيندي لکپڙهه سنڌي ۾ ڪرڻ جو حڪم جاري ڪيو، هن چيو ته سنڌي ٻولي هزارين سال تاريخ رکندڙ ٻولي آهي جنهن کي فطرت ۽ قوم ته بچايو پر انگريزسرڪار بنيادي ڪردار ادا ڪيو، سر بارٽل فريئر سنڌي ٻولي لاءِ تمام وڏو ڪم ڪيو ۽ سرڪاري حڪمنامي ۾ سنڌي کي سرڪاري ٻولي جو درجو ڏنو، هن چيو ته انگريز جتي به ويندا هئا هو اتي جي ٻولي، ثقافت ۽ نفسيات کي سمجهي ڪم ڪندا هئا، هنن سنڌي ٻولي جي اهميت ۽ حيثيت کي محسوس ڪيو، هن چيو ته اسان ان دؤر کي غلامي جو دؤر چئون ٿا، پر ان دؤر ۾ سنڌي ٻولي کي وڏي اهيمت ملي. هن چيو ته ٻولي بچائڻي آهي ته پنهنجي ٻار کي سنڌي ٻولي پڙهايو، اسڪولن ۾ سنڌي سليس بدران سنڌي لازمي پڙهايو. هن مطالبو ڪيو ته سنڌ سرڪار اسمبلي مان بل پاس ڪرائي ۽ سرڪاري کاتن جي ويب سائيٽس سنڌي ۾ ٺهڻ گهرجن.

ناليواري دانشور انعام شيخ چيو ته انگريز سرڪار سنڌ ۾ اچڻ جي چند سالن ۾ ئي سرڪاري حڪم نامو جاري ڪيو ته سنڌي سکو نه ته ملازمت ۾ ترقي نه ٿيندي ۽ انڪريمينٽ نه ملندي، ان ۾ سر بارٽل فريئر جو بنيادي ڪردار هو، هن نه صرف سنڌي ٻولي کي اهميت ڏني پر سنڌ ۾ ٺهيل انفراسٽرڪچر به ان ٺهرايو جنهن ۾ پليون وغيره شامل آهن، هن چيو ته اسانکي پنهنجي ٻولي لاءِ ايئن ڪم ڪرڻو پوندو جيئن انگريزن ڪيو. اسان کي سوچڻ کپي ته انگريزن کانپوءِ ٻولي لاءِ ڇا ڪيو آهي؟ اسان جي عالمن، اديبن ۽ ادارن ڪو ڪم ناهي ڪيو سرڪار ادارن کي گرانٽ ته ڏيندي آهي پر اها به پگهارن ۾ هلي ويندي آهي، هاڻ اسان کي انفرادي طور طئي ڪرڻو پوندو ته اسان ٻولي لاءِ ڇا ٿا ڪري سگهون. هن چيو ته ايندڙ وقت جديد ٽيڪنالاجي جو دؤر آهي اسان کي ان لاءِ پنهنجي ايندڙ نسل لاءِ سوچڻو پوندو. هن چيو ته اسان وٽ خزانو ختم ٿيندو وڃي ان کي نئين طريقي سان بچائڻ جي ضرورت آهي، جيئن عربي ۽ فارسي تي تحقيق ٿي رهي آهي اسان کي به ايئن ڪرڻ گهرجي، تحقيق جو اهو مقصد ناهي ته هتان اتان جو حوالو ڏيئي مقالو يا مضمون لکي ڇڏيون پر تحقيق ۾ نوان رخ ڳولڻ گهرجن.

نامياري اديب تاج جويي چيو ته سنڌي زبان سرزمين سنڌ جي قديم زبان آهي، هي زبان هتي ڄائي، هتي نپني، وڌي ويجهي اها ٻولي نه سنسڪرت مان ڄائي نه سامي سٿ جي ٻولي آهي پر هڪ آدي جڳادي اصلي ۽ هن ڌرتي جي ڄائي زبان آهي، هن چيو ته هونئن ته سنڌي زبان کي تدريس، تعليم ۽ سرڪاري زبان طور صدين جو پسمنظر آهي پر انگريز دؤر 1843ع ۾ هن ٻولي کي تسليم ڪري هن زبان جي لپي، آئيوٽيا صورتخطي ۽ لکت طرف خاص ڌيان ڏنو ويو، ان ڏس ۾ 1848، 1849، 1851 ۽ 1852ع جي دوران انگريز عالمن ۽ آفيسرن جي لکپڙهه، سرڪاري نوٽن، درسي ڪتابن، آفيسرن جي سکيا وغيره جا دستاويز موجود آهن.

سنڌي ادبي سنگت جي اڳوڻي سيڪريٽري ۽ اديب يوسف سنڌي چيو ته 1851ع ۾ سنڌ جي ڪمشنر سر بارٽل فريئر هڪ اطلاع نامو ڪڍي سرڪاري عملدارن کي هدايت ڪئي ته هو سنڌي عوام جي خدمت ڪرڻ لاءِ سنڌي ٻولي سکن ۽ انهي سر بارٽل فريئر 1853ع ۾ سنڌي ٻولي کي صورتخطي ڏني جنهن سان سنڌي ادب، تعليمي نظام، سياست، صحافت ۽ سماجي ترقي ۾ تبديلي آئي، هن چيو ته فريئر 25 مارچ 1857ع تي سنڌ جي ڪليڪٽرن ڏانهن حڪم موڪليو ته سنڌي ٻولي کي روينيو ۽ عدالتن ۾ عام استعمال ڪئي وڃي. 29 آگسٽ 1857ع تي سر بارٽل فريئر پڌرنامو جاري ڪري عام ماڻهن کي اطلاع ڏنو ته سنڌ جي درٻار ۾ هر قسم جي عريضي سنڌي ۾ لکي موڪلي وڃي جيڪا ٻڌڻ ۾ ايندي، مطلب ته انگريز سرڪار سنڌي ٻولي کي تمام گهڻي اهميت ڏني ۽ سنڌي کي دفتري ٻولي طور رائج ڪيو.

سنڌي لئنگئيج اٿارٽي فيس بُڪ تي